Gemeenten en de Wmo

De betekenis van mantelzorg en vrijwilligerszorg voor de samenleving is groot. Nederland telt ongeveer 3,7 miljoen mantelzorgers. Over het aantal vrijwilligers dat zorg verleent lopen de schattingen uiteen. Een voorzichtige schatting van het aantal actieve vrijwilligers in de zorg betreft meer dan 300.000 vrijwilligers.

Rol van de gemeenten

De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) legt de verantwoordelijkheid voor mantelzorg- en vrijwilligersbeleid neer als prestatieveld bij gemeenten. Gemeenten hebben een regierol op dit terrein. Binnen de Wmo is bovendien het compensatiebeginsel een belangrijk concept: mensen met een beperking zo ondersteunen dat zij maatschappelijk actief kunnen blijven. Dit geldt ook voor mantelzorgers.  

Financier

Naast de regierol heeft de gemeente de taak om het werk van Steunpunten Mantelzorg en organisaties voor Vrijwillige Thuishulp, Buddyzorg en Vriendendiensten financieel mogelijk te maken. In de Handreiking Financiering Organisaties Mantelzorg en Vrijwilligerszorg staat hoe u tot financieringsafspraken kunt komen.

Voor een berekening kunt u gebruikmaken van het geschatte aantal mantelzorgers in uw gemeente.

Netwerken versterken

Gemeenten hebben vanuit hun functie als regisseur en als financier een essentiële rol bij het versterken en eventueel positief ombuigen van (mantelzorg)netwerken: de samenwerking tussen mantelzorg, cliënten, vrijwilligers en professionals.

Dit betekent dat zij soms van bestaande paden moeten afwijken, door verbanden te leggen tussen zorg, welzijn en wonen en tussen voorzieningen op gemeentelijk en bovengemeentelijke niveau.

Het gaat hier bijvoorbeeld om specifieke expertise en ondersteuning, die in de afgelopen jaren vooral binnen de AWBZ op bovengemeentelijk niveau is ontwikkeld.

Voorbeelden daarvan zijn:

• een ondersteuningsprogramma voor jonge of werkende mantelzorgers door een regionaal Steunpunt Mantelzorg
• de inzet van vrijwilligers bij mensen die psychische of psychiatrische problemen hebben (of hebben gehad) en behoefte hebben aan vriendschappelijk contact

Het is van belang om bij beleidsvorming uit te gaan van de vraag van de burger en specifiek oog te hebben voor de individuele- en minder zichtbare problemen, zoals de mantelzorger die het niet meer aan kan.

Wat levert het op?

Wanneer gemeenten hun taak oppakken dan leveren zij een bijdrage aan:

• het behoud en de versterking van de ondersteuning van mantelzorgers
• het behoud en de versterking van de ondersteuning van mensen die als vrijwilliger 1-op-1 thuis worden ingezet bij mensen met een ernstige handicap, chronische ziekte of psychiatrische problemen
• taakverlichting specifiek voor mantelzorgers die de zorg nu als een zware belasting of zelfs overbelasting ervaren
• vermindering van de wachtlijsten in de vrijwilligerszorg

Lees meer in de folder Investeren in informele zorg loont!

Basisfuncties

Een praktisch handvat voor het ondersteuningsaanbod van mantelzorgers zijn de Basisfuncties mantelzorgondersteuning. Het ministerie van VWS, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en Mezzo formuleerden deze Basisfuncties op initiatief van de staatssecretaris.

Mezzo schreef de notitie Intensieve vrijwilligerszorg in de samenleving, als aanvulling op de basisfuncties vrijwillgerswerk.

Aanvullend schreef Mezzo vanuit haar eigen visie en voor de gehele sector ondersteuning mantelzorg en vrijwilligerszorg de handreiking Gemeenten Mantelzorg en Vrijwilligerszorg.

Verordening Voorzieningen Wmo

In december 2010 heeft de VNG een modelverordening Wmo gepresenteerd. Het is nu aan gemeenten om hun eigen Verordening Voorzieningen Wmo op te stellen. Mezzo doet suggesties hoe u de mantelzorger als belanghebbende voor de compensatieplicht in de verordening kunt opnemen. 

Lees meer over mantelzorgers in de Verordening Voorzieningen Wmo.

Inspraak

Gemeenten moeten bewoners betrekken bij het opstellen van beleid. Dit geldt dus ook voor cliënten, vrijwilligers en mantelzorgers in de gemeente. Een actieve inbreng van mantelzorgers in de Wmo-adviesraad blijkt echter niet altijd mogelijk. Simpelweg omdat zij daar geen tijd of energie voor hebben. Daarnaast komen mantelzorgers eerder op voor degene voor wie ze zorgen dan voor hun eigen belangen.

Vervangende zorg (respijtzorg) kan een oplossing bieden ook kunnen gemeenten denken aan andere vormen van inspraak. Denk hierbij aan: mantelzorgenquete, panelbijeenkomsten of groepsgesprekken. Lidorganisaties van Mezzo kunnen u hierbij helpen.

Hoeveel mantelzorgers telt uw gemeente?

In het overzicht Aantal mantelzorgers per gemeente leest u hoeveel mantelzorgers in uw gemeente lang en/of intensief zorgen. En hoeveel zwaar of overbelaste mantelzorgers uw gemeente telt. Mezzo herleidde deze gegevens af uit het onderzoek Mantelzorg uit de doeken van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP).

Het Het SCP heeft het aantal mantelzorg per provincie berekend, met daarbij informatie over de mate van stedelijkheid. 

De Kanteling

De VNG, de CG-Raad, CSO en Programma VSP willen de Wmo zo toepassen dat iedereen kan meedoen in de samenleving. Waarbij gedacht wordt vanuit de persoon, de gewenste resultaten en niet vanuit bestaande voorzieningen. Het is belangrijk dat hierbij de mantelzorger te betrekken.

Lees meer over De Kanteling

Meer informatie

• Basisfuncties Vrijwilligerswerk en Mantelzorg
  
• Intensieve vrijwilligerszorg in de samenleving
• Handreiking Gemeenten Mantelzorg en Vrijwilligerszorg
• Handreiking Financiering Organisaties Mantelzorg en Vrijwilligerszorg
• Handreiking Aanbesteden en informele zorg
• Argumenten in kaart: Investeren in informele zorg loont!
• Aantal mantelzorgers per gemeente